En 1946, en O Saviñao, municipio da
provincia de Lugo, orixinouse un conflito coas características dunha "revolta
de fame" propia do Antigo Réxime: campesiñas que se incautan do pan e levan
a cabo unha Protesta reactiva (reclaman o dereito revocado, o auto-abastecemento),
cun obxetivo específico (conseguir o pan a un prezo xusto), e cunha estructura
organizativa, aunque sexa informal (a partir dalgunha autoridad local ou dun
consenso de apoio na comunidade). A reaparición desta forma antiga de protesta,
pode explicarse polas características do primeiro franquismo: intervencionismo,
corrupción e represión.
Trátase dunha das formas de
resistencia activa do desafío colectivo directo de determinados sectores do
rural galego fronte ao modelo económico intervencionista do primeiro franquismo.
O Saviñao é un municipio meridional
da provincia de Lugo, duns 15.000 habitantes en 1946, atopándose entre os máis
densamente poboados da provincia e presentaba unha gran dependencia respeto a
Monforte, a súa cabeza de partido xudicial e capital comercial.
Tivo
lugar, na primaveira de 1946, unha protesta, cuxas características e natureza
permiten encadrala no repertorio tradicional denominado ́revolta da fame´motín
de subsistencias típica de condicións políticas e sociais do Antigo Réximen ou
da España decimonónica. Neste sentido a Galiza do primeiro franquismo, en vez
de evolucionar na historia, retrocedeu. Por outro lado, o ocurrido en O Saviñao
pon de manifesto non só unha involución, senón tamén a existencia de accións colectivas
de protesta por parte de certos sectores dol campesiñado, ata agora
práticamente descoñecidas, xa que a súa ocultación constituía unha das
principais preocupacións do réximen franquista.
O episodio da confrontación do ano
1946 en O Saviñao tivo lugar porque según as autoridades de abastecementos, a
gran extensión dedicada ao cultivo de cereal en O Saviñao, debía cubrir en parte as necesidades da provincia
lucense. En 1946, ano de escaseza epésimas colleitas en Lugo, salvo
precisamente en áreas algo montañosas como O Saviñao. O concello de O Saviñao
mantiña que o centeno que estaba alí cultivado debía destinarse ao autoabastecemento.
Foron as mulleres as que o 5 de abril de 1946, congregaronse pacíficamente ante
o concello para expoñer as súas necesidades de pan, e expresar o seu desagrado e
oposición a que se levasen o gran almacenado en Escairón. Pese a ilo, o día 2
de maio presentouse no pobo cun camión de abastecementos o fabricante
de fariñas de Pantón (municipio colindante) para levarse a maior parte do gran.
As mulleres en número dunhas 150 soliviantadas polo que lles dixo o fabricante,
na tarde dese mesmo día, tras avisar a outras das parroquias cercanas, conseguiron
formar unha agrupación dunhas 400
a 500 mulleres que, permanecendo nas inmediacións do
almacén de gran, obtiveron do alcalde a promesa de que faría xestións para que o
centeno non saíse de Escairón. Ao día seguinte, O Picante (o fabricante de
fariña) volveu a presentarse, acompañado por 14 gardas civís aol mando dun
capitán, que debían protexer a operación de recollida do gran. Novamente as
mulleres de Escairón, esta vez cun grupo de nenos, trataron de impedila, ao
mesmo tempo que a gritos pedían pan porque tiñan fame e daban voces de ́queremos
que nos entreguen ao Picante, que se leva o pan para estraperlar.
De nada serviu esta actitud, xa que a Gardia
Civil procedeu a despexar y alexar da porta do almacén ás mulleres, realizándose
seguidamente a carga e o transporte do gran. O informe sobre os sucesos
elaborado pola Comisaría de Policía de Lugo, en concreto polos axentes
Constantino García Freire e Julio Lage Cid, revela certa sensibilidad cara as xentes
de O Saviñao, xustificando o seu proceder debido:`...a la imperiosa necesidad
de pan que sienten muchas familias, de las que en Escairón abundan las
consideradas como muy necesitadas unas por su numerosos hijos, 10, 12, 14, ...
tal la del primer teniente Alcalde con 16 hijos, anciano, con exiguos ingresos,
que no alcanzan a adquirir el centeno de estraperlo a los productores a 80 y
hasta a 125 pts.
los once kilos…´
Sen embargo, no informe emitido o 3
de maio polo secretario Técnico de a Delegación Provincial de Abastecementos e
Transportes, acúsase ao alcalde e ao vecindario de adoptar unha ́actitd inxusta
e improcedente ao tratar de impedir a saída do centeno, para ser molturado en
Pantón y posteriormente enviado ao Concello de Monforte.
